VOICE-MALE gaat internationaal

VOICE-MALE gaat internationaal! Nee, het mannenkoor maakt (nog) geen Europees concert-toernee, maar overschreed onlangs op een andere manier de nationale grenzen. 

Op 6 september 2011 was het koor in volle glorie te horen tijdens een internationaal symposium in Bonn, dat georganiseerd werd door de Militärmusikdienst van de Bundeswehr in samenwerking met de Robert Schumann Hochschule uit Düsseldorf. Elk jaar wordt daar een symposium georganiseerd waar een beperkt aantal deskundigen uitgenodigd worden een voordracht te houden rond een bepaald thema. Het symposium wordt bijgewoond door muziekwetenschappers en musici uit een groot aantal landen. Daarnaast is het symposium ‘verplichte kost’ voor studenten die als muzikant-in-opleiding contractueel aan de twee genoemde instellingen zijn verbonden. Dit jaar werd gesproken en gediscussieerd over het thema ‘Popularisierung und Artifizialisierung in der Militärmusik’. Vele aspecten kwamen aan bod over de rol die de (militaire) blaasmuziek heeft gespeeld in het populair maken van allerlei elementen uit de symfonische muziek, maar ook over het overnemen van populair repertoire en melodieën uit de volksmuziek door de wereld van de ‘geleerde’ kunstmuziek.

Ondergetekende was dit jaar één van de uitgenodigde sprekers. Ik hield een voordracht over het ontstaan de ontwikkelingen van ons bijna 350 jaar oude nationale volkslied, het Wilhelmus, waarbij bovengenoemd thema als een rode draad door het verhaal geweven was.

De Wilhelmus-melodie is geboren in het voorjaar van 1568 en werd snel zeer bekend als de melodie van een Franstalig katholiek spotlied. Het populaire lied beschrijft de mislukte poging van de hugenoten de Franse stad Chartres in te nemen. Het werd door de Franse katholieken uit volle borst gezongen om dit fiasco er bij de hugenoten nog eens flink in te wrijven. De door de aanvoerder van de hugenoten, de prins van Condé, ingehuurde soldaten zaten na dit fiasco van de ene op de andere dag zonder werk en trokken naar Duitsland, waar ze direct aan de slag konden onder Willem van Oranje. Op hun tocht van Frankrijk naar Duitsland namen ze echter de populaire melodie uit Chartres mee. Binnen een jaar dichtte één of meer edellieden en/of rederijkers uit de kringen in de directe omgeving rond Willem van Oranje op deze ‘vijandige‘ melodie de vijftien coupletten van het streng calvinistische Wilhelmus zoals wij dat thans kennen. Bladmuziek bestond nauwelijks, hooguit werd boven het gedicht een aanwijzing gegeven op welke wijs het lied gezongen moest worden. Zo bevat het oorspronkelijke Wilhelmus de aanduiding: ‘na die wijse van Chartres’.

De tekst van het oorspronkelijk uit twaalf coupletten bestaande Chartres-lied is nagenoeg ongeschonden overgeleverd. De oorspronkelijke melodie is bij toeval teruggevonden in een gezangenboekje dat in 1574 werd samengesteld en verkocht ten bate van de bouw van de Sint Jacobskerk te Antwerpen. Boven één van de liederen stond namelijk geschreven: ‘een liedeken op de wijse van Condé’, een duidelijke verwijzing dus naar de toenmalige aanvoerder van de hugenoten.

Van de combinatie van de oorspronkelijke Franse tekst en de oer-melodie zoals die in 1568 door de huursoldaten werd gezongen, bestonden tot voor kort geen opnamen. In mijn betoog was echter, naast de vele muziekvoorbeelden van later datum, een ‘authentiek’ luistervoorbeeld eigenlijk onmisbaar. Daarom werden na overleg met Sjoerd in juni 2011 door Voice-Male enkele coupletten van het Franse soldatenlied op de oer-melodie opgenomen en op CD gezet.

De première vond, zoals gezegd, plaats op 6 september 2011 in de grote gehoorzaal van het Bundesministerium für Umwelt, Naturschutz und Reaktorsicherheit voor een internationaal deskundig en kritisch publiek. De vertolking werd met een hartelijke applaus ontvangen. Slechts één persoon meende na afloop een kritische kanttekening te moeten maken over de uitspraak van de Franse tekst door de mannen van Voice-Male. Ik ben daar verder maar niet op ingegaan en heb de goede man een pintje gegeven ……. ‘t was een Belg.

 

Rien van Beusichem

bas